Một số điểm cần chú ý khi sử dụng phương pháp dạy học bằng sơ đồ tư duy cho học sinh tiểu học

Theo định hướng giáo dục của Bộ Giáo dục và Đào tạo, giáo viên cần tăng cường đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao năng lực tự học cho người học. Theo tinh thần của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trường TH số 1 Mỹ châu cũng đã chú trọng đến các phương pháp dạy học tích cực và một trong những phương pháp dạy học giúp cho học sinh nâng cao năng lực tự học của mình đó là phương pháp dạy học bằng sơ đồ tư duy. Nhà cũng đã tổ chức nhiều chuyên đề về phương pháp dạy học bằng sơ đồ tư duy và cũng đã có một số đề tài sáng kiến đạt giải cấp huyện, cấp tỉnh.

Các em học sinh lớp 4C Trường TH số 1 Mỹ Châu đang vẽ so đồ cấu tạo của bài văn tả đồ vật

 

        Sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học ở tiểu học là một trong những phương pháp dạy học tích cực đem lại hiệu quả cao trong giờ dạy. Sơ đồ tư duy giúp HS hình thành năng lực tự học, tự nghiên cứu phát hiện, chiếm lĩnh các kiến thức và nội dung vấn đề liên quan cho HS. HS thực sự là chủ thể của hoạt động tích cực trong quá trình học tập. Để đảm bảo phát huy tối đa tác dụng của phương pháp này, giáo viên cần tiến hành như sau:

      - Nghiên cứu kĩ phương pháp sơ đồ tư duy trong dạy học để nắm được các căn cứ, nguyên tắc xây dựng các dạng sơ đồ cơ bản  để vận dụng phù hợp với đặc thù môn học và tự rèn luyện cho mình một năng lực xây dựng sơ đồ hóa nội dung dạy học bằng sơ đồ tư duy.

    - Nghiên cứu kĩ nội dung chương trình của từng môn học, mục tiêu của từng bài dạy và nội dung kiến thức trong sách giáo khoa để xây dựng được một sơ đồ nội dung dạy.

    - Sau khi xây dựng được sơ đồ nội dung dạy học, giáo viên căn cứ vào trình độ, kĩ năng sơ đồ hóa kiến thức của học sinh lớp mình phụ trách và thời lượng trong một giờ dạy mà linh hoạt lựa chọn các mức độ sử dụng sao cho phù hợp (Dùng sơ đồ tư duy hoàn chỉnh để giới thiệu, cùng học sinh xây dựng sơ đồ, hoặc cho học sinh điền thêm, vẽ thêm vào sơ đồ câm, sơ đồ thiếu khuyết, …). Đặc biệt là phải chú ý đến mức độ sử dụng từ dễ đến khó, từ đơn giản đến phức tạp.

      - Nếu giáo viên cùng học sinh xây dựng sơ đồ tư duy trên bảng lớp thì giáo viên cần dự kiến trước cách trình bày sơ đồ trên bảng lớp sao cho khoa học, đảm bảo tính thẩm mỹ, tránh để lúng túng thiếu hụt các nhánh hay chồng chéo các nhánh làm mất tính tầng bậc lô-gic của sơ đồ. Khi vẽ trên bảng thì GV cần sử dụng phấn màu và vẽ một cách đơn giản như: các đường mũi tên, hình vuông, hình tròn …để ghi các từ khóa, không nên vẽ tỉ mỉ, màu sắc lòe loẹt làm mất thời gian.

 

Giáo viên sử dụng sơ đồ tư duy để gúp học sinh ôn tập cấu tạo từ tiếng việt

 

      - Chuẩn bị nội dung và hệ thống câu hỏi khơi gợi để HS động não phát triển, bổ sung ý kiến. Trong quá trình học sinh thực hành, các ý kiến của HS phải được tôn trọng và ghi nhận, sau đó GV gợi ý sắp xếp, điều chỉnh hoàn thiện sơ đồ. Như vậy giáo viên chỉ đóng vai trò là người hướng dẫn, học sinh là chủ thể của hoạt động, tìm kiếm và phát hiện kiến thức mới trên cơ sở kiến thức và kinh nghiệm đã có của HS.

 

Học sinh lớp 4C trường TH số 1 Mỹ Châu đang thực hành vẽ sơ đồ tư duy

 

       Sử dụng sơ đồ hóa kiến thức đối với việc dạy học ở Tiểu học sẽ phát huy tính tích cực của HS, phù hợp với quan điểm đổi mới dạy học hiện nay. Vận dụng sơ đồ hóa kiến thức vào dạy học ở tiểu học còn có ý nghĩa là dạy cho HS cách tự học khoa học, giúp HS biết cách ghi chép và nắm vững ý chính khi đọc tài liệu, biết hệ thống hóa các bài học cụ thể, qua đó góp phần hình thành và phát triển năng lực và phẩm chất cho học sinh. Đưa phương pháp sơ đồ tư duy trong dạy học ở tiểu học là một việc làm cần thiết nhằm thúc đẩy tinh thần học tập tự giác, tích cực, sáng tạo và hệ thống kiến thức một cách khoa học cho HS. Việc đổi mới phương pháp giảng dạy bằng sơ đồ tư duy mở cho các em hướng nghiên cứu và tự mình giải quyết những thắc mắc, những khó khăn trong việc tìm hiểu phân tích. Người GV không còn giảng giải một cách say sưa, HS không tiếp thu bài một cách thụ động, các em được làm quen với những câu hỏi gợi mở, những gợi ý cho một đề tài thảo luận, các em có quyền nêu những ý kiến cá nhân về các từ ngữ (từ khóa) lựa chọn điền vào sơ đồ. Những ý kiến chưa chính xác sẽ gây tranh cãi góp phần rất lớn trong việc điều chỉnh nhận thức, gây hứng thú học tập cho các em.   

                                                                     Người viết Nguyễn Văn Hiếu

 

 

Bài viết liên quan